Znaki na opakowaniu transportowym: manipulacyjne, zasadnicze i znak IPPC

Jakie są rodzaje znaków na opakowaniach transportowych?

Na opakowaniu transportowym spotyka się trzy grupy znaków: zasadnicze (kto wysyła, do kogo, pod jakim numerem), informacyjne (masa, wymiary, kraj pochodzenia, środek ciężkości) i manipulacyjne (jak obchodzić się z ładunkiem: góra, kruche, chronić przed wilgocią). Osobną grupą są znaki niebezpieczeństwa dla materiałów niebezpiecznych, których ten artykuł nie dotyczy. Do tego dochodzi znak IPPC, który nie opisuje ładunku, tylko drewno opakowania. Na skrzyni z maszyną na eksport zwykle są wszystkie cztery: dane odbiorcy i numer zlecenia, masa i środek ciężkości, piktogramy manipulacyjne i wypalony znak IPPC na deskach.

Rodzaje znaków

Znaki na opakowaniu transportowym: kto co czyta

Według artykułu.

Rodzaj	Co zawiera	Kto czyta
Zasadnicze	nazwa i adres odbiorcy, miejsce przeznaczenia, numer zlecenia albo numer sztuki w partii	spedytor i odbiorca
Informacyjne	masa brutto i netto, wymiary, kraj pochodzenia, środek ciężkości, punkty zaczepienia zawiesi	spedytor, obsługa wózka i dźwigu
Manipulacyjne	piktogramy według ISO 780: góra, kruche, chronić przed wilgocią, środek ciężkości, zawiesia	osoby przeładowujące ładunek
Znak IPPC (na drewnie)	symbol IPPC, kod kraju, numer zakładu, HT albo MB	inspektor fitosanitarny na granicy

Tabela jest szersza niż ekran: przewiń ją w bok.

Co to są znaki manipulacyjne?

Znaki manipulacyjne to graficzne symbole na opakowaniu, które mówią osobom przeładowującym ładunek, jak się z nim obchodzić: którą stroną do góry, czy jest kruchy, czy chronić go przed wilgocią, gdzie zakładać zawiesia, gdzie jest środek ciężkości. Ich wzory ujednolica norma ISO 780 (w Polsce PN-EN ISO 780), dzięki czemu ten sam piktogram czyta się tak samo w Gdyni, Hamburgu i Houston, bez tłumaczenia. Znaki są czarne na jasnym tle, a kolorów czerwonego, pomarańczowego i żółtego się unika, żeby nie mylić ich z nalepkami materiałów niebezpiecznych.

Sama norma nie nakazuje używania znaków i nie gwarantuje, że ktoś się do nich zastosuje. Znaki mają inne zadanie: pokazują, że nadawca poinformował przewoźnika, jak traktować ładunek. Gdy ładunek dojedzie uszkodzony, pierwsze pytanie ubezpieczyciela i przewoźnika dotyczy opakowania i jego oznaczenia. Kto za co odpowiada w drodze, opisaliśmy w artykule kto odpowiada za zabezpieczenie ładunku.

Jakie znaki manipulacyjne są na opakowaniach?

Najczęściej używane symbole to: „tą stroną do góry” (dwie strzałki), „ostrożnie, kruche” (kieliszek), „chronić przed wilgocią” (parasol), „chronić przed nagrzaniem” (słońce z daszkiem), „nie piętrzyć” (przekreślone skrzynki), „środek ciężkości” (okrąg z czarnymi ćwiartkami), „tu zakładać zawiesia” (łańcuch), „nie chwytać tutaj” i „tu chwytać”, „nie podnosić wózkiem” (przekreślony wózek), „nie toczyć”, „zakres temperatury” (termometr), „żywe zwierzęta”. Przy maszynach i konstrukcjach najważniejsze są cztery: góra, środek ciężkości, miejsce zawiesi i chronić przed wilgocią. Operator dźwigu w porcie nie zdejmie folii, żeby sprawdzić, gdzie maszyna ma środek ciężkości. Musi to widzieć na opakowaniu.

Jak nanosić znaki manipulacyjne, żeby były skuteczne?

Znaki umieszcza się na co najmniej dwóch przeciwległych ścianach opakowania, na wysokości, na której widzi je kierowca wózka i operator dźwigu, w kolorze czarnym na jasnym tle, w rozmiarze dopasowanym do ładunku. Na skrzyni ze sklejki albo OSB maluje się je szablonem albo nakleja etykiety. Na folii termokurczliwej nakleja się etykiety albo wsuwa karty w kieszenie, o czym niżej. Znak nie może być zasłonięty taśmą, pasem ani etykietą spedycyjną. Na ładunku, który ma jechać drogą i morzem, znaki sprawdza się po każdym przeładunku, bo etykieta na folii potrafi odejść na deszczu.

Co to są znaki zasadnicze na opakowaniu?

Znaki zasadnicze to dane identyfikujące przesyłkę: nazwa i adres odbiorcy, miejsce przeznaczenia, numer zlecenia albo numer sztuki w partii (na przykład „3/12”). To one pozwalają spedytorowi i odbiorcy dopasować skrzynię do dokumentów przewozowych. Znaki zasadnicze powtarza się na dwóch ścianach i zabezpiecza przed deszczem. Na skrzyni maluje się je albo przykleja w folii, a na ładunku w folii termokurczliwej wkłada w kieszeń na dokumenty. Dane nadawcy przy eksporcie podaje się w dokumentach, a na opakowaniu tylko wtedy, gdy wymaga tego odbiorca albo spedytor.

Jakie są znaki informacyjne: masa, wymiary, środek ciężkości?

Znaki informacyjne to masa brutto i netto, wymiary zewnętrzne, kraj pochodzenia i, przy ładunkach ciężkich, położenie środka ciężkości i punkty zaczepienia zawiesi. Masa i wymiary decydują o tym, jaki wózek i jaki dźwig podejmą ładunek i jak zostanie ułożony w kontenerze. Środek ciężkości decyduje, czy ładunek nie przewróci się na zawiesiach. Przy maszynie z przesuniętym środkiem ciężkości (na przykład z silnikiem z boku) brak tego znaku to ryzyko przy każdym podnoszeniu. Te same dane są potrzebne do wyceny pakowania i do projektu skrzyni: lista danych w artykule o skrzyniach transportowych na wymiar wymienia masę i położenie środka ciężkości zaraz po wymiarach, a wycenę pakowania maszyny zaczynamy od tych samych liczb (pakowanie maszyn).

Co oznacza znak IPPC na drewnie?

Znak IPPC na skrzyni, palecie albo płozie oznacza, że drewno przeszło zabieg przeciw szkodnikom według międzynarodowego standardu ISPM 15 i zostało oznakowane przez zakład upoważniony przez krajową służbę ochrony roślin. Standard określa, co znak musi zawierać: symbol IPPC (stylizowany kłos), dwuliterowy kod kraju według ISO, numer upoważnionego zakładu i skrót zastosowanego zabiegu, HT albo MB. W Polsce znak wygląda więc tak: symbol, „PL”, numer zakładu, „HT”. Znak nie mówi nic o ładunku ani o wilgotności drewna. Mówi tylko, że drewno zostało poddane zabiegowi. Dlaczego to ważne przy wysyłce morskiej, opisaliśmy w artykule o wilgoci w kontenerze: paleta z pieczątką może być mokra.

HT czy MB: co znaczą litery na znaku IPPC?

HT oznacza obróbkę cieplną: drewno zostało nagrzane tak, że w całym przekroju, łącznie z rdzeniem, miało co najmniej 56 °C przez co najmniej 30 minut. MB oznacza fumigację bromkiem metylu. W Unii Europejskiej bromku metylu nie wolno używać do takich zabiegów od 18 marca 2010 r., więc drewno znakowane w Polsce ma zawsze HT. Znak MB spotyka się na opakowaniach przychodzących z krajów, gdzie fumigacja jest nadal dopuszczona. Obróbkę cieplną można też uzyskać nagrzewaniem dielektrycznym (mikrofalami), w którym drewno osiąga 60 °C przez 60 sekund; na znaku jest to nadal HT. Fumigacji nie świadczymy. Przy skrzyniach na eksport liczy się dla nas to, czy drewno podstawy ma znak HT.

HT czy MB

Co znaczą litery na znaku IPPC

Według artykułu i ISPM 15. Żaden z kodów nie mówi nic o wilgotności drewna.

Kod	Co oznacza	Gdzie go spotkasz
HT	obróbka cieplna: co najmniej 56 °C w całym przekroju przez co najmniej 30 minut; także nagrzewanie dielektryczne, 60 °C przez 60 sekund	drewno znakowane w Polsce ma zawsze HT
MB	fumigacja bromkiem metylu	w Unii niedozwolona od 18 marca 2010 r.; na opakowaniach z krajów, gdzie fumigacja jest dopuszczona

Tabela jest szersza niż ekran: przewiń ją w bok.

Kiedy znak IPPC jest wymagany, a kiedy nie?

Znak IPPC jest wymagany przy wywozie drewnianego opakowania poza Unię Europejską, jeśli kraj importu stosuje ISPM 15 (większość liczących się kierunków, w tym USA, Chiny, Australia, Wielka Brytania po brexicie), a w obrocie wewnątrz Unii nie jest wymagany, z wyjątkiem opakowań z drewna iglastego opuszczających Portugalię ze względu na węgorka sosnowca. Tak ujmuje to Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa: w Unii „nie ma tego wymogu, za wyjątkiem opakowań wykonanych z drewna iglastego, opuszczających teren Portugalii”. Standard nie dotyczy sklejki, płyty wiórowej, OSB i forniru, bo powstają z użyciem kleju, ciepła i ciśnienia, ani cienkiego drewna o grubości do 6 mm. Dlatego skrzynia ze ścianami z OSB potrzebuje znaku tylko na elementach z litego drewna, czyli najczęściej na podstawie. O tym, kiedy skrzynia jest potrzebna i z czego ją robić, piszemy w artykule o skrzyniach transportowych na wymiar i na stronie pakowania do transportu morskiego.

Kto może znakować drewno znakiem IPPC w Polsce?

Znak może nanosić tylko zakład wpisany do rejestru prowadzonego przez PIORiN, po audycie technicznym, który w Polsce wykonuje Sieć Badawcza Łukasiewicz, Instytut Technologii Drewna. Inspekcja publikuje krajowy wykaz kodów producentów drzewnych materiałów opakowaniowych, więc numer na znaku da się sprawdzić. Stolarz bez wpisu nie może wypalić znaku na skrzyni, nawet jeśli wysuszył drewno w piecu. Sami nie znakujemy drewna; skrzynie na wymiar, które zamawiamy dla klientów, mają znak od zakładu, który je wykonuje.

Czy znak IPPC gwarantuje, że przesyłka przejdzie granicę?

Nie. Znak potwierdza zabieg, ale inspektor może zatrzymać przesyłkę, jeśli znak jest nieczytelny albo jeśli w drewnie widać ślady szkodników: otwory wylotowe, mączkę drzewną, żywe owady. Analiza danych z portów USA opublikowana w PLOS ONE pokazała, że po wprowadzeniu ISPM 15 odsetek drewna opakowaniowego porażonego owadami spadł o 36–52%, a nie niemal do zera, jak zakładano. Jednym z powodów jest zasiedlenie drewna już po obróbce, gdy skrzynia stoi tygodniami na placu przed załadunkiem. Dlatego przed wysyłką liczą się trzy rzeczy: czytelny znak, suche drewno przechowywane pod dachem i oględziny desek przed załadunkiem.

Jak oznakować ładunek zapakowany w folię termokurczliwą?

Na folii termokurczliwej znaków się nie wypala ani nie maluje; nakleja się etykiety z piktogramami i danymi albo wkłada karty do foliowych kieszeni przyklejanych do opakowania, na dwóch przeciwległych stronach i w miejscu, którego nie zasłonią pasy. Folia nie jest drewnem, więc znak IPPC jej nie dotyczy. Jeśli pod ładunkiem jest paleta albo płozy z litego drewna, znak musi być na nich, widoczny po zapakowaniu. Etykiety spedycyjne i dane zasadnicze najlepiej mieć gotowe przed obkurczeniem folii, żeby kieszenie trafiły tam, gdzie będą widoczne na naczepie i w kontenerze. Co przygotować do zapytania o pakowanie konstrukcji, piszemy na stronie pakowania konstrukcji stalowych.

Czego ten artykuł nie obejmuje: znaki ADR i GHS

Znaki niebezpieczeństwa (ADR w transporcie drogowym, GHS/CLP na chemikaliach) to osobny system z własnymi wzorami, kolorami i obowiązkiem prawnym; nie mylą się z czarnymi piktogramami ISO 780, bo właśnie dlatego znaki manipulacyjne nie są czerwone, pomarańczowe ani żółte. Tego systemu ten artykuł nie omawia; przy towarach niebezpiecznych w kontenerze obowiązuje osobny certyfikat pakowania według Kodeksu IMDG, którego nie wystawiamy (piszemy o tym na stronie morskiej).

Pytania