Czy ocynk rdzewieje pod folią termokurczliwą? Biała rdza i jak jej uniknąć

Czy cynk rdzewieje?

Cynk koroduje, ale inaczej niż stal: na powietrzu pokrywa się cienką, szczelną warstwą węglanu cynku, która hamuje dalszą korozję i dlatego ocynkowana stal wytrzymuje lata na zewnątrz. Rdza w potocznym znaczeniu, czyli czerwonobrunatny tlenek żelaza, pojawia się na ocynku dopiero wtedy, gdy warstwa cynku zostanie zużyta albo uszkodzona do gołej stali. To, co widać na świeżo ocynkowanym elemencie zamkniętym na kilka tygodni w wilgoci, to coś innego: biały, kredowy osad, który powstaje, zanim cynk zdąży wytworzyć ochronną patynę.

Czerwona rdza oznacza, że ochrona się skończyła. Biała rdza oznacza, że cynk pracuje w złych warunkach, ale najczęściej dalej chroni stal pod spodem.

Co to jest biała rdza (biała korozja na ocynku)?

Biała rdza to osad wodorotlenku cynku, który tworzy się na ocynkowanej powierzchni, gdy zalega na niej woda, a dostęp powietrza jest ograniczony. Nordic Galvanizers ujmuje to jednym zdaniem: biała rdza powstaje tylko wtedy, gdy na ocynkowanej powierzchni jest woda. Dwa warunki muszą wystąpić razem: wilgoć i brak przepływu powietrza. Dlatego biała korozja na ocynku pojawia się w ciasno ułożonych stosach profili bez przekładek, pod plandeką leżącą bezpośrednio na stali i pod folią, którą zamknięto na mokrym elemencie.

Osad ma dużo większą objętość niż cynk, z którego powstał, więc nawet niewielki ubytek powłoki wygląda groźnie. Stąd biorą się nieporozumienia między cynkownią, firmą pakującą i odbiorcą: element wygląda na zniszczony, a pomiar grubości powłoki często pokazuje, że ochrona została.

Czy folia termokurczliwa może zaszkodzić ocynkowi?

Sama folia nie niszczy cynku, ale szczelna folia zamknięta na mokrym albo świeżo ocynkowanym elemencie zatrzymuje wilgoć pod spodem i tworzy warunki, w których biała rdza powstaje szybko. Mówią to wprost organizacje cynkownicze. American Galvanizers Association w poradniku o zapobieganiu białej rdzy pisze: „Avoid sealing wet materials in plastic or shrink wrap” (nie zamykaj mokrych materiałów w folii ani w opakowaniu termokurczliwym). Brytyjska Galvanizers Association w karcie technicznej o plamach z wilgotnego składowania: „Avoid covering work with plastic sheets or shrink-wrapping work as this may lead to sweating and moisture trapping” (unikaj przykrywania wyrobów folią i opakowaniem termokurczliwym, bo może to prowadzić do pocenia się i zatrzymania wilgoci).

Problemem nie jest folia na suchej konstrukcji, która stoi w hali, tylko folia na konstrukcji, która przyjechała z cynkowni jeszcze wilgotna, stała na deszczu albo została zapakowana w wilgotny dzień razem z mokrym drewnem palety. Z tego wynika nasza zasada przy konstrukcjach ocynkowanych: pakujemy element suchy, a przy dłuższej drodze i przy transporcie morskim dokładamy ochronę od środka, o której piszemy niżej.

Folia termokurczliwa sama nie chroni przed korozją. Odgradza od deszczu, śniegu, soli z drogi i brudu. Z wilgocią, która została pod spodem, radzą sobie inne warstwy.

Kiedy biała rdza jest tylko plamą, a kiedy problemem?

Według normy EN ISO 1461 obecność białej rdzy nie jest podstawą do odrzucenia wyrobu ocynkowanego, chyba że jej powstawanie w krótkim czasie wyraźnie zmniejszyło grubość powłoki. Tak streszcza normę Galvanizers Association: „the presence of wet storage stain is not grounds for rejection under the requirements of EN ISO 1461 unless its formation has significantly reduced the coating's thickness in the short term”. Norma określa minimalne grubości powłoki zależnie od grubości stali. Dopóki pomiar grubościomierzem na oczyszczonym fragmencie mieści się w wymaganiach, element jest zgodny.

W praktyce lekki, świeży nalot na elemencie, który stał kilka dni w wilgoci, to kwestia wyglądu. Problem zaczyna się, gdy element tygodniami stoi w zamkniętej wilgoci: osad narasta, a pod nim cynk jest zużywany. Dlatego przy odbiorze konstrukcji liczy się nie to, czy biały nalot jest, tylko ile cynku zostało pod nim. Tego nie da się ocenić na oko, trzeba usunąć osad i zmierzyć.

Dla kupującego konstrukcję oznacza to dwie rzeczy: nie każdy biały nalot to podstawa do reklamacji u cynkowni i nie każde opakowanie w folię odpowiada za nalot. Odpowiada za niego woda zamknięta pod folią.

Plama czy problem

Biała rdza: kiedy to wygląd, a kiedy ubytek powłoki

Według artykułu; EN ISO 1461 w ujęciu Galvanizers Association.

Sytuacja	Co oznacza	Co sprawdzić
Lekki, świeży nalot po kilku dniach w wilgoci	kwestia wyglądu	pomiar grubości powłoki po oczyszczeniu
Osad narastający tygodniami w zamkniętej wilgoci	cynk pod osadem jest zużywany	czy grubość powłoki mieści się w wymaganiach normy

Tabela jest szersza niż ekran: przewiń ją w bok.

Jak pakować konstrukcje ocynkowane w folię termokurczliwą?

Konstrukcję ocynkowaną pakujemy suchą, obkurczamy folię tak, żeby nie dociskała mokrego drewna do stali, a przy transporcie poza Unię i przy dłuższym składowaniu dokładamy ochronę od środka. Krok po kroku:

1. Suchy element. Jeśli konstrukcja przyjechała z cynkowni albo z placu mokra, czeka, aż wyschnie. Pakowanie w deszczu albo w mgle odkładamy.
2. Suche drewno pod spodem. Palety i przekładki z mokrego drewna oddają wodę pod folię przez całą drogę. Przy konstrukcjach na morze używa się drewna po obróbce cieplnej ze znakiem IPPC, ale sam znak nie mówi nic o wilgotności, więc drewno też ma być suche.
3. Ochrona od środka przy morzu i długim składowaniu. Przy wysyłce morskiej folia termokurczliwa jest osłoną zewnętrzną, a w środku pracuje VCI albo szczelna bariera z pochłaniaczami wilgoci. Tak pakowaliśmy silosy ze stali nierdzewnej do USA: pochłaniacze wilgoci, inhibitory korozji, VCI i folia barierowa w środku, stretch, pasy i skrzynie na zewnątrz (realizacja silosów).
4. Folia dobrana do krawędzi. Konstrukcje mają ostre krawędzie i ażurowe elementy. Do nich używamy grubszej folii i spinamy element taśmą, żeby folia miała się na czym oprzeć. Opisujemy to na stronie pakowania konstrukcji stalowych.
5. Szybkie rozpakowanie u odbiorcy. Folia jest na czas drogi i postoju przed montażem. Jeśli konstrukcja ma stać na placu tygodniami, lepiej zdjąć folię albo zapewnić pod nią przepływ powietrza, niż zostawić ją szczelnie zamkniętą na zmiennej pogodzie.

Ile czasu ochrona od środka działa, zależy od warunków i od użytych materiałów.

Co z ocynkiem w kontenerze morskim?

W zamkniętym kontenerze wilgoć skrapla się na stalowych ścianach i na ładunku przy każdym spadku temperatury, a największym źródłem wody jest drewno palet, nie nieszczelność kontenera. Dlatego konstrukcja ocynkowana płynąca morzem potrzebuje więcej niż folii: suchego drewna, VCI albo bariery z pochłaniaczami i zamknięcia folii dopiero po wyschnięciu elementu. Jak powstaje wilgoć w kontenerze i co ją zatrzymuje, opisaliśmy osobno w artykule o wilgoci w kontenerze przy transporcie morskim i na stronie pakowania do transportu morskiego.

Czy lakier proszkowy na ocynku można pakować w folię?

Lakier na ocynku (tzw. system duplex) można pakować w folię dopiero po pełnym utwardzeniu powłoki, nie zaraz po tym, jak jest sucha w dotyku. Farby schną dwuetapowo: najpierw odparowują rozpuszczalniki, potem powłoka utwardza się chemicznie. Zamknięcie świeżo polakierowanego elementu w szczelnej folii zatrzymuje opary pod spodem i może zmiękczyć lakier albo pogorszyć jego przyczepność. Dlatego przy elementach lakierowanych pytamy o datę lakierowania i kartę farby, a termin pakowania ustalamy z lakiernią. Rama autobusu, którą pakowaliśmy na drogę do lakierni w Niemczech, jechała pod folią, bo musiała dotrzeć do lakierni czysta (realizacja ramy autobusu).

Jak usunąć białą rdzę z ocynku?

Lekki, świeży nalot usuwa się szczotką z twardym nylonowym włosiem i spłukuje czystą wodą, a nie szczotką drucianą ze stali węglowej. Drut wciera w miękki cynk drobiny żelaza, które po kilku dniach same zaczynają rdzewieć na czerwono. Przed czyszczeniem trzeba usunąć przyczynę: wodę i brak przepływu powietrza. Po oczyszczeniu warto zmierzyć grubość powłoki w kilku punktach, bo to jedyny sposób, żeby ocenić, czy nalot był tylko plamą. Przy grubych, stwardniałych osadach decyzję o metodzie czyszczenia podejmuje cynkownia albo inspektor, nie firma pakująca. Czyszczenie nie jest naszą usługą.

Pytania